MerakBilgi1.554 / 1.965

Londra yıllarca atığını Thames’e döktü ve hiçbir şey yapmadı. Sonra 1858 yazı kızıştı, nehir öyle koktu ki Parlamento perdelerini kireç kaymağına batırdı ve bir kanalizasyon sistemi için para on sekiz günde onaylandı.

Büyük Koku, 1858

Neden önemli?

Fikrin bağlamı

Üyeler nehrin yukarısına, Hampton Court’a taşınmayı tartıştı. İş Joseph Bazalgette’e verildi; 132 km ana kanalizasyon ve 1.700 km sokak kanalizasyonu inşa etti ve boruları bilinçli olarak hesapların gerektirdiğinin iki katı çapta yaptı — bu karar onları bir yüzyıldan çok daha uzun süre çalışır tuttu. Londra’da kolera fiilen sona erdi, gerçi kirli suyla bağlantısı o dönemde hâlâ tartışmalıydı. Bazalgette’in tuğla işçiliğinin büyük bölümü bugün hâlâ Londra’nın atığını taşıyor.

Kaynağın izi

Kartın ötesine geçin.

Kaynak: Londra Müzesi

Arka plan okuması: Great StinkDaha güçlü bir kaynak bulunduğunda atıf ve bağlamı güncelliyoruz. Düzeltmeleri editör sayfasından paylaşabilirsiniz.

iPhone uygulamasında aç Editoryal yaklaşım

İlgili kartlar

Bu kartlar yukarıdaki fikirle bir konu ya da ruh hâli paylaşıyor. Rota kişiselleştirilmiş değil, editoryal.

Q0247

MerakTarih

1948’de İngiltere’nin NHS’i, sağlık hizmetini her vatandaş için ücretsiz yapan ilk sistemlerden biri oldu — ve insanların devletten beklentisini yeniden tanımladı.

1948’den önce çoğu insan doktora doğrudan ödeme yapar ya da hayırseverliğe bel bağlardı; ciddi bir hastalık bir aileyi iflas ettirebilirdi. NHS mantığı tersine çevirdi: vergilerle finanse edilen, kullanım anında ücretsiz, herkese açık. Fikir sınırları aştı — ‘evrensel sağlık hizmeti’ İspanya’dan Japonya’ya birçok ülkenin kendi versiyonunu kurduğu bir ölçüt, geri kalan her yerde ise temel bir tartışma hâline geldi. İngiltere’de yaşamasanız bile ortaya attığı soru sizin siyasetinizi de şekillendiriyor: Sağlık satın alınan bir şey mi, yoksa hakkınız mı?

Ikigai DailyKartı aç

Q0436

MerakBilim

Aşı çiçek hastalığıyla başladı — ve çiçek, insanlığın tümüyle yok ettiği ilk hastalık oldu.

Aşı, 1796’da Edward Jenner’ın çiçek hastalığına karşı korunmak için inek çiçeğini kullanmasıyla başladı. Yaklaşık iki yüzyıl sonra, 1980’de Dünya Sağlık Örgütü çiçek hastalığının yok edildiğini ilan etti — insanlığın tümüyle yok ettiği ilk (ve hâlâ tek) hastalık. Zafer yalnız aşıyla değil; her vakayı bulma, temaslıları izleme ve salgının çevresini halka biçiminde aşılama stratejisiyle geldi.

Ikigai DailyKartı aç

Q0468

MerakBilim

Alexander Fleming’in 1928’de penisilini keşfetmesi, dünyanın yaygın kullanılan ilk antibiyotiğine yol açtı ve modern tıbbı dönüştürdü.

1928’de Alexander Fleming, dışarıda bıraktığı bir kapta küfün bakterileri öldürdüğünü fark etti — penisiline ve sayısız hayat kurtaran antibiyotik çağına yol açan kaza.

Alexander Fleming, 1928Kartı aç

Q0469

MerakBilim

Wilhelm Röntgen 1895’te X ışınlarını keşfetti ve 1901’de ilk Nobel Fizik Ödülü’nü aldı.

Röntgen, 1895’te X ışınlarını keşfetti; hekimlerin kesmeden kemikleri görmesini sağladı — o kadar önemli bir atılımdı ki 1901’de ilk Nobel Fizik Ödülü’nü kazandırdı.

Wilhelm Röntgen, 1895Kartı aç

Q0629

MerakTarih

Marie Curie radyoaktiviteyle hatırlanır; ama Birinci Dünya Savaşı sırasında seyyar röntgen ekipleri de kurdu. Bilim, baskı altında hayat kurtaran bir araca dönüştü.

Marie Curie radyoaktiflikle anılır; ama Birinci Dünya Savaşı’nda seyyar röntgen birimleri de kurup cepheye sürdü — çalışmasını yaralılara götüren bir bilim insanı.

Nobel PrizeKartı aç

Açık arşivde sıradaki1854’te Soho’daki bir kolera salgını on günde yüzlerce kişiyi öldürdü. John Snow her ölümü haritaladı, tek bir su pompasının çevresinde kümelendiklerini gördü ve mahalleyi pompanın kolunu sökmeye ikna etti. Salgın durdu.Q1602

Londra yıllarca atığını Thames’e döktü ve hiçbir şey yapmadı. Sonra 1858 yazı kızıştı, nehir öyle koktu ki Parlamento perdelerini kireç kaymağına batırdı ve bir kanalizasyon sistemi için para on sekiz günde onaylandı.

Fikrin bağlamı

Kartın ötesine geçin.

Bu düşüncenin izini sürün.

1948’de İngiltere’nin NHS’i, sağlık hizmetini her vatandaş için ücretsiz yapan ilk sistemlerden biri oldu — ve insanların devletten beklentisini yeniden tanımladı.

Aşı çiçek hastalığıyla başladı — ve çiçek, insanlığın tümüyle yok ettiği ilk hastalık oldu.

Alexander Fleming’in 1928’de penisilini keşfetmesi, dünyanın yaygın kullanılan ilk antibiyotiğine yol açtı ve modern tıbbı dönüştürdü.

Wilhelm Röntgen 1895’te X ışınlarını keşfetti ve 1901’de ilk Nobel Fizik Ödülü’nü aldı.

Marie Curie radyoaktiviteyle hatırlanır; ama Birinci Dünya Savaşı sırasında seyyar röntgen ekipleri de kurdu. Bilim, baskı altında hayat kurtaran bir araca dönüştü.